Sultan I. Abdülhamid, Sultan III. Ahmed ile Rabia Şermi Sultanın oğludur, 27. Osmanlı padişahıdır. 21 Ocak 1774’te kırk dokuz yaşında tahta çıktığında (1774) devlet büyük bir krizin eşiğindeydi. Saltanatının ilk yıllarından itibaren hem iç hem dış sorunlarla mücadele etmiştir.
Sultan I. Abdülhamid Dönemi ve Önemli Tarihi Olaylar
- Küçük Kaynarca Antlaşması (1774): Tahta çıkışından sadece birkaç ay sonra imzalanan bu antlaşma, Osmanlı tarihinin en ağır şartlı belgelerinden biridir. Kırım bağımsız olmuş ve Rusya’ya Karadeniz’de seyrüsefer hakkı ile Ortodoksları himaye yetkisi verilmiştir.
- Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779): Rusya ile Kırım meselesi yüzünden çıkan gerginliği azaltmak adına imzalanmıştır.
Askeri ve İdari Islahatlar
Sultan, ordunun modernleşmesi ve devlet hazinesinin toparlanması için köklü değişikliklere imza atmıştır:
1. Askeri Modernleşme
- Sürat Topçuları Ocağı: III. Mustafa döneminde kurulan bu ocak genişletilmiş ve modern silahlarla donatılmıştır.
- İstihkam Okulu: Kara ordusuna teknik eleman ve mühendis yetiştirmek amacıyla günümüzdeki askeri mühendisliğin temelleri atılmıştır.
- Yeniçeri Reformu: Yeniçerilerin sayımı yapılmış ve “esame” (maaş cüzdanı) alım-satımı yasaklanarak ordudaki hayali asker sayısının önüne geçilmeye çalışılmıştır.
2. İdari ve Ekonomik Düzenlemeler
- Cülus Bahşişinin Kaldırılması: Devlet hazinesine büyük yük getiren tahta çıkış bahşişi (Cülus), ilk kez onun döneminde kaldırılmıştır.
- Yabancı Uzmanlar: Fransız mühendis ve uzmanlar getirilerek ordu ve tersanelerin ıslahında Avrupaî yöntemler kullanılmaya başlanmıştır.
Vefatı
Rusya’nın Kırım’ı resmen ilhak etmesi üzerine açılan savaşta, Özi Kalesi’nin düştüğü ve binlerce Müslümanın katledildiği haberini alan Sultan, üzüntüsünden felç geçirerek vefat etmiştir.
Sultan I. Abdülhamid Osmanlı Devleti’nin İstanbul’daki son selatin külliyesi olan Hamidiye Külliyesi yaptırmıştır. Küliliyenin bir parçası olan türbesi de Padişah ölmeden önce 1780 yılında inşa edilmiştir.
Türbe, kare planlı rak kesme taş ve mermerden yapılmış ve üzeri kubbe lle örtülmüştür. Dıştan köşeleri yuvarlaklaştırılarak pilastrlarla süslenmiş olup cadde tarafında iki adet çeşme yer alır. Türbe önünde üç gözlü, sütunlu bir revak girişi olup bir tarafı duvarla kapalıdır.
Türbenin sol duvarına gömülü olarak sergilenen Kadem i Serif (Hz. Muhammed’e ait ayak izi yer alır. Bu Kadem-i Şerif Şam’dan Sultan I. Abdülhamid’ in emriyle getirilmiş olup türbesine konulmuştur. Kadem-i Şerifin kapısı tamamen som sedeften yapılmıştır.
Yapı içde iki sıra halindeki pencerelerden ışık almaktadır. Ayrıca üst sıra pencereler içerden vitraylıdır. Türbe İçindeki mermer ayet kuşağına Mehmet Emin Efendi tarafından Mülk Suresi yazılmıştır. Kubbe içerisi ve kemer içleri tamamen pastel renklerden, barok üslupta kalem işleriyle süslüdür.
Türbe içinde Sultan I. Abdülhamid ve Sultan IV. Mustafa dışında on sekiz şehzade ve hanım sultanlar medfundur.
SULTAN I. ABDÜLHAMİD HAN TÜRBESİ’NDE MEDFUN ŞAHSİYETLER
Sultan IV. Mustafa Han (D.1779 – V.1808) Şehzade Ahmed (V.1778) Sultan I. Abdülhamid Han (D.1725 – V.1789) Rabia Sultan (V.1780) Emine Sultan (D.1809 – V.1810)Melekşah Sultan (D.1781 – V.1782)Saliha Sultan (D.1786 – V.1787) Şehzade Mehmed (D.1780 – V.1781)Emine Sultan (D.1790 – V.1791) Şehzade Mehmed Rüştü (V.1851-52) Alemşah Sultan (D.1785 – V.1786) Aynışah Sultan (V.1780) Şehzade Süleyman (D.1785 – V.1786) Şehzade Beyazıd (V.1812-13) Fatma Sultan (D.1785 – V.1786) Şehzade Murad (V.1784-85) Şehzade Mehmed (D.1784 – V.1785) Mevhibe Sultan (V.1841-42) Rabia Sultan (V.1786) Şehzade Murad (V.1812)