Osmanlı İmparatorluğu’nun ilmi temelini atan, devletin ilk şeyhülislamı ve büyük bir İslam alimi olan Molla Fenari ünvanlı Mehmet Şemsettin, hukuk, felsefe ve tasavvufu harmanlayan bir dahiydi. Onun hayatı, bir devlet adamının nasıl hem ilim deryasında yüzüp hem de maneviyatla yoğrulabileceğinin en güzel örneğidir.
Somuncu Baba’nın İzinde Bir Alim
Molla Fenari’nin hayatındaki en kırılma noktalarından biri, Bursa’nın manevi güneşi Somuncu Baba ile olan dostluğudur. Bursa Ulu Cami’nin açılışında Somuncu Baba’nın Fatiha Suresi’ni yedi farklı işari manada tefsir etmesi üzerine, Molla Fenari’nin: “Biz Fatiha’nın zahiri tefsirini anladık, ancak Şeyh Hazretleri bu surenin sırlarına vakıf olduğunu gösterdi” diyerek ona intisap ettiği rivayet edilir. Bu manevi etkileşim, onun eserlerindeki derin tasavvufi dokunun da kaynağıdır.
Molla Fenari’nin Başlıca Eserleri
Molla Fenari, arkasında yüzden fazla eser bırakmıştır. Eserleri asırlarca Osmanlı medreselerinde temel müfredat olarak okutulmuştur.
| Eser Adı | Alanı | Önemi |
| Aynü’l-A‘yân | Tefsir | Fatiha Suresi üzerine yazdığı, Somuncu Baba’nın etkilerini taşıyan başyapıtıdır. |
| Fusûlü’l-Bedâyi‘ | Fıkıh Usulü | Yaklaşık 30 yılda tamamladığı, hukuk metodolojisi eseridir. |
| Esîrü’l-Ebherî Şerhi | Mantık | Mantık ilminin temel kurallarını anlatan, medreselerin vazgeçilmez kitabıdır. |
| Misbâhu’l-Üns | Tasavvuf | İbnü’l-Arabi ekolünün (Vahdet-i Vücud) anlaşılmasını sağlayan temel şerhtir. |
Molla Fenari Camii
Cami, Türk bilgini ve ilk Osmanlı şeyhülislamı Molla Fenari ünvanlı Mehmet Şemsettin tarafından yaptırılmıştır. Mescit, günümüzde büyük ölçüde yeniden yapılmıştır. Ancak minarenin şerefeye kadar olan bölümü özgündür. Mescidin asıl ibadet alanı iki bölüme ayrılmış olup, üzeri tümüyle tonozla örtülmüştür. Mihrap tarafı, yuvarlak tonozla, arka tarafı ise beşik tonozla örtülmüştür. Dıştan ise, kurşunla kırma çatıyla kaplıdır. Bu iki mekânı Bursa tipi bir kemer ayırmıştır. Mescidin mihrabı 16. yüzyıl çinileriyle süslenmiştir.
Molla Fenari, 1431 yılında vefat ettiğinde caminin bahçesine defnedilmiştir