Şeyh Muhammed Zafir Efendi’nin Hayatı ve Türbesi

İlk tahsilini babası Muhammed Hasan Zafir’den aldı. On dokuz-yirmi yaşlarına kadar Mısrata’da bulunup ibtidai tahsilinden sonra, Tunus ve Cezayir’e, oradan Mısır yoluyla Medine-i Münevvere’ye gitti. Medine’de bulunduğu süre zarfında ilim erbabı ve irfan ehli insanlarla görüşüp tahsilini tamamladı. Tahsilini tamamladıktan sonra kırk üç yaşına kadar Trablusgarb’tan ayrılmadı. Bizzat tedrisinden geçtiği babasından Şaziliye tarikatı Medeni kolunun hilafetini de aldı.

Bu arada kardeşi Hamza Zafir İstanbul’a gelmiş, Trablus Valisi olan Mahmut Nedim Paşa (ö.1300/1883) vasıtasıyla Pertevniyal Valide Sultan’ın iltifatına mazhar olmuştu. Valide Sultan’ın intisap etme arzusu üzerine kardeşi, “Efendim! Büyük biraderim ehl-i kemaldir, fakire müsaade buyurunuz, gideyim onu getireyim.” diyerek, Sultan Abdülaziz dönemi olan 1287/1870 tarihinde ağabeyinin İstanbul’a davet edilmesini sağlamıştır.

İstanbul’a Gelişi ve Saray ile İlişkileri

Şeyh Efendinin İstanbul’a gelmesiyle birlikte Unkapanı civarında Üçmihrablı Camii yakınında bir hane tahsis edilip sohbetlere başlanmıştır. İşte Şehzade Abdülhamid Efendi’nin ilk defa tebdil-i kıyafet ederek geldiği bu sohbetlerde, Şeyh Muhammed Zafir Hazretlerine karşı büyük bir alaka ve muhabbet uyanmıştır.

Buradaki sohbetler üç sene boyunca devam etmiş, Şeyh Muhammed Zafir bu arada saraylı bir hanımla 1290/1873 tarihinde evlenmiş, bir ara memleketine gidip gelmiş, sonrasında Medine-i Münevvere’de bir süre inzivaya çekilmiştir.

II. Abdülhamid Dönemi ve Ertuğrul Tekkesi

1293/1876 yılında II. Abdülhamid’in tahta geçmesiyle birlikte Şeyh Muhammed Zafir Efendi İstanbul’a tekrar davet edildi. İkinci defa payitahta davet edilen Şeyh Muhammed Zafir, gelişinde Yıldız Hamidiye Camii’nde Şazili usulüne göre zikirlere başlamıştır.

Sultan II. Abdülhamid Han’ın büyük bir ilgisine mazhar olan Şeyh Muhammed Zafir Hazretleri için 1305/1887 yılında Ertuğrul Tekkesi yaptırılmıştır. Bu külliyenin bünyesinde cami-tevhidhane, selamlık bölümü ve daha sonra ilave edilen harem ile misafirhane bulunmaktaydı. Öyle ki bu vesileyle Şeyh Muhammed Zafir Hazretleriyle birlikte Şazililik, ilk defa Osmanlı toprakları üzerinde resmi olarak tekke açmış oldu. Şeyh Muhammed Zafir Efendi üç defa memleketine dönmeyi istediyse de Padişah kendisini bırakmamıştır. Ömürlerinin sonuna kadar burada ikamet etmişlerdir.

Etkilediği Önemli İsimler ve Halifeleri

Şeyh Muhammed Zafir, dönemin pek çok önemli simasında etki uyandırmıştır. Özellikle müridanından olan dönemin önemli paşalarından Tunuslu Hayrettin Paşa’nın İstanbul’a gelmesine bizzat vesile olmuştur.

Şahsına ve tekkeye tahsis edilen misafirhanede pek çok ünlü simayı ağırlamıştır. Yine dönemin adı sıkça zikredilen isimlerinden Muhammed Abduh ve Cemaleddin Afgani’nin Şeyh Muhammed Zafir’e intisap ettiklerini ve misafirhanede kaldıklarını konu ile alakalı eserlerden öğreniyoruz.

Cezayir ulemasından Fas Müftüsü Şeyh Muhammed b. Aziz, Ahmed Zafir ve İbrahim Zafir Efendiler, yetiştirdiği halifeleri arasındadır.

Vefatı ve Şahsiyeti

Şeyh Muhammed Zafir Efendi 1321 (Eylül 1903) senesi Recep ayının ikinci Cuma gecesi, Regaib kandilinde terk-i alem eylemişlerdir.

Şeyh Muhammed Zafir Hazretleri alim, fazıl, arif, edip ve kamil bir zat idi. Padişahın devr-i ikbalinde, âmâl-i dünyeviye (dünya emelleri) peşine düşmeyen, kûşe-i vahdeti ihtiyar eden (yalnızlık köşesini seçen) eâzımdandır. Orta boylu, melihu’l-vech (güzel yüzlü), mahbûbu’l-kulûb (kalplerin sevgilisi) bir zât-ı âli-kadr idi.

Hanımlarından olan Deblec Hanım 1330/1912 tarihinde vefat etmiş olup türbe yanında medfundur. Şeyh Muhammed Zafir Efendi’nin on dört erkek, dokuz kız evladı olmuştur.

Eserleri

1. El-Envâru’l-Kudsiyye fî Tenzîhi Turuki’l-Kavmi’l-Aliyye
2. En-Nûru’s-Sâtı’ ve’l-Burhânu’l-Kâtı’
3. Akrabu’l-Vesâil li-İdrâki Meâlî Müntehe’r-Resâil
4. El-Vazîfeti’z-Zâfiriyye

Şeyh Muhammed Zafir Türbesi Konumu