İstanbul’un Karadeniz’e açılan kapısı Anadolu Kavağı, sadece eşsiz boğaz manzarası ve balıkçılarıyla değil, asırlık tarihi dokusuyla da büyüleyici bir semttir. Bu dokunun en önemli parçalarından biri olan Midillili Ali Reis Camii, hem yapılış hikayesiyle hem de yakın geçmişte atlattığı büyük bir doğa talihsizliğiyle İstanbul’un hafızasında derin bir iz bırakmıştır.
Cami, İstanbul’un Beykoz ilçesinde, Anadolu Kavağı iskelesinin hemen ardındaki meydanda yer almaktadır. Duvarındaki kitabeye ve tarihi kayıtlara göre yapı, 1593 yılında Osmanlı denizcilerinden Midillili Hacı Ali Reis tarafından yaptırılmıştır. Caminin banisi (yaptıranı) olan Ali Reis’in kabri de hemen caminin yanında bulunan türbede yer almaktadır.
Mimari Özellikleri
Kare planlı, kâgir (taş-tuğla) duvarlı ve kiremit çatılı olan bu şirin mahalle camisi, ahşap tavan işçiliği ve dönemin ruhunu yansıtan yapısıyla bilinir. Geçirdiği yangınlar ve zaman içindeki restorasyonlarla (özellikle Sultan Abdülaziz veya II. Abdülhamid dönemlerinde) yenilenmiş olsa da tarihi dokusunu her zaman korumuştur
Anadolu Kavağı’nda Büyük Afet: Caminin Üzerine Devrilen Tarihi Çınar
Tarihi cami, yakın geçmişte (2016 yılında) İstanbul genelinde etkili olan çok şiddetli bir fırtınada çok büyük bir tehlike atlattı. Caminin avlusunda bulunan ve neredeyse yapıyla yaşıt olan devasa asırlık çınar ağacı, fırtınanın şiddetine dayanamayarak tarihi yapının üzerine devrildi.
Devasa ağacın ağırlığıyla birlikte caminin bodur tuğla minaresi yıkıldı, çatısı tamamen çöktü ve duvarlarında derin yarıklar oluştu. Tarihi yapı adeta kullanılmaz hale geldi. Caminin zarar görmesi Anadolu Kavağı sakinlerini derinden üzdü. Bölgenin tek tarihi camisi olması sebebiyle, restorasyon süreci tamamlanana kadar mahalledeki Kur’an kursu ve Beykoz Belediyesi tarafından kurulan geçici mescitler ibadet için kullanıldı.
Ağaç enkazının titizlikle kaldırılmasının ardından Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Anıtlar Kurulu onaylı büyük bir restorasyon projesi başlatıldı.
Yaklaşık 650 gün süren ve titizlikle yürütülen çalışmalar sonucunda; caminin yıkılan minaresi, çatısı ve bağdadi tekniğindeki ahşap tavanı aslına uygun olarak yeniden inşa edildi. Hatta restorasyon sırasında sıva altından çıkan orijinal kök boyası işlemeleri ve desenler uzmanlarca tek tek ihya edildi. Tarihi cami, çalışmaların ardından yeniden kapılarını ibadete ve ziyarete açtı.
Midillili Ali Reis Kimdir?
Kaynaklar Midillili Ali Reis hakkında şu bilgiler verilir:
1545 yılında doğan ve 1625 yılında vefat eden Midillili Ali Reis, ömrü boyunca tam 5 farklı Osmanlı padişahının dönemine tanıklık etmiştir. Denizcilik kariyerinin en olgun ve aktif yılları Kanuni Sultan Süleyman‘ın son dönemi, II. Selim, III. Murad, III. Mehmed ve I. Ahmed dönemlerini kapsamaktadır.
Mesleği ve Kimliği: Kendisinden “hayır sahibi bir gemici (denizci)” olarak bahsedilir. Büyük donanma komutanları (Kaptan-ı Deryalar) gibi devlet kademesinde çok yüksek zirvelere ulaştığına dair bir askeri kayıt bulunmamaktadır. Kendi imkanlarıyla Boğaz’ın stratejik bir noktasında cami yaptırabilecek güçte, varlıklı bir gemi reisi (kaptan) olduğu bilinmektedir.
Kökeni: Lakabından da anlaşılacağı üzere aslen Ege’nin Midilli (Lesvos) adasındandır. İstanbul’a gelip yerleşmiş ve denizcilik faaliyetlerini Boğaz çevresinde yürütmüştür.
Hac Görevi: İsminin bazı kayıtlarda “Midillili Hacı Ali Reis” olarak geçmesi, hayatının bir döneminde kutsal toprakları ziyaret ederek hac vazifesini yerine getirdiğini gösterir.