İstanbul’un tarihi yarımadasında, Vefa semtinin dar sokakları arasında yükselen Molla Gürânî Camii, şehrin katmanlı tarihini tek bir yapıda özetleyen en önemli eserlerden biridir. Aslen bir Bizans kilisesi olarak inşa edilen ve fetihten sonra camiye dönüştürülen bu yapı, mimari detaylarıyla ziyaretçilerini yüzyıllar öncesine götürüyor.
Molla Gürânî Camii Tarihçesi
Yapının Bizans dönemindeki adı kesin olarak bilinmemekle birlikte, uzmanlar tarafından genellikle Aziz Teodoros Kilisesi (Church of St. Theodore) olduğu kabul edilir.
- Bizans Dönemi: 11. veya 12. yüzyılda inşa edildiği tahmin edilmektedir. Komnenoslar ve Paleologoslar döneminin mimari özelliklerini taşır.
- Osmanlı Dönemi: İstanbul’un fethinden sonra, Fatih Sultan Mehmet’in hocası ve ilk İstanbul Müftüsü dördüncü şeyhülislamı olan Molla Gürânî tarafından camiye çevrilmiştir.
- Restorasyon: Yapı, 2017-2021 yılları arasında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyondan geçirilmiş ve orijinal mozaikleri ile mimari dokusu gün yüzüne çıkarılmıştır.
Mimari Özellikleri ve Öne Çıkan Detaylar
Molla Gürânî Camii’ni diğer pek çok yapıdan ayıran temel özellik, dış cephesindeki tuğla işçiliğidir. Camiye çevrilme aşamasında yapılan en önemli değişiklik, yapının yönünün Kabe’ye (Kıbleye) çevrilmesidir. Yapının apsis (doğu) bölümü Hristiyan geleneğine göre düzenlenmiş olsa da, Osmanlı döneminde güney duvara doğru yönelen bir mihrap eklenmiştir.
Yapının güneybatı köşesine tuğladan bir yivli minare eklenmiştir. Bu minare, Bizans tuğla işçiliğiyle uyum sağlaması için benzer malzemelerle inşa edilmiş, ancak Osmanlı formuna sadık kalınmıştır. Minarenin gövdesindeki işçilik, yapının dış cephesindeki hareketli tuğla süslemeleriyle görsel bir bütünlük arz eder.
1. Eşsiz Dış Cephe (Narteks)
Yapının batı cephesinde bulunan ve 14. yüzyılda eklendiği düşünülen dış narteks, Bizans tuğla işçiliğinin en güzel örneklerinden biridir. Hareketli cephe tasarımı, kemerli pencereleri ve süslemeleriyle adeta bir sanat eseridir.
2. Saklı Mozaikler ve Süslemeler
Restorasyon çalışmaları sırasında yapının içindeki kubbelerde ve kemer içlerinde muazzam Bizans mozaikleri temizlenerek koruma altına alınmıştır.
3. Plan Tipi
Orta mekan, dört sütun üzerine oturan yüksek kasnaklı bir kubbe ile örtülüdür.