Abdurrahman Bistâmî Kimdir?
Asıl adı Ebü’l-Hayr Şemseddin Muhammed b. Ahmed olan Bistâmî, 14. yüzyılın sonunda Antakya’da doğmuş, tahsilini Kahire ve Şam gibi dönemin ilim merkezlerinde tamamlamıştır. Ancak onun asıl parladığı yer, Osmanlı’nın manevi başkenti Bursa olmuştur. II. Murad döneminde Bursa’ya yerleşmiş ve burada vefat etmiştir.
Bistâmî’yi sıradan bir bilginden ayıran en temel özelliği, Havâs ve Cifir ilimlerindeki uzmanlığıdır. O dönemde bu ilimler, sadece geleceği tahmin etmek değil, evrendeki ilahi düzeni anlamak için kullanılan birer anahtar olarak görülürdü.
Paylaşılan metinlerde de geçtiği üzere, onun en meşhur eseri olan Şemsü’l-Âfâk, meşhur Şemsü’l-Maârif ile kıyaslanacak kadar derin ve etkili bir eserdir. Bu kitabında harflerin sırlarını, esma-i hüsnanın hassalarını ve kozmolojik dengeleri anlatmıştır.
Taşköprizâde, Abdurrahman Bistâmî’yi “(Bâyezîd-i) Bistâmî meşrepli, Hanefî mezhebinden ve Antakya doğumlu” diye tanıttıktan sonra onun hadis, tefsir ve fıkıhta âlim, harf ve isimlerin hassaları ve cifr konularında ârif olduğunu, Bursa’da tanıştığı Molla Fenârî’den Arap dili ve edebiyatı alanlarında çok faydalandığını söyler
Öne Çıkan Eserleri ve Mirası
- Şemsü’l-Âfâk fî İlmi’l-Hurûf ve’l-Evfâk: Harf ilminin ansiklopedisi sayılır.
- Fevâyihü’l-Miskiyye: Hem fıkıh hem de cifir ilmini harmanladığı, devlet yönetimine dair işaretler sunduğu eseridir.
- Mezahicü’l-A’lâm: Tarih ve biyografi üzerine yoğunlaştığı çalışmasıdır.
Bistâmî, bugün Bursa’nın manevi duraklarından biri olan Hazret-i Üftâde’nin yakınındaki Kasap Başı Mezarlığı‘nda medfundur. Mezarı, bugün bile bu ilimlerle ilgilenenler ve onun manevi mirasına saygı duyanlar tarafından ziyaret edilmektedir.
Abdurrahman Bistâmî Kabri nerede?
Kaynak:
TDV İslâm Ansiklopedisi: “Abdurrahman el-Bistâmî” maddesi (Müellif: Tahsin Yazıcı).
Bursalı Mehmed Tahir: Osmanlı Müellifleri, Cilt I.
Osmanlı’da ilm-i Tasawuf: iSAR Yayınları
Kâtip Çelebi: Keşfü’z-Zunûn (Eserlerinin bibliyografik dökümü için).
Taşköprizâde – Eş-Şekāiku’n-Nu‘mâniyye